درمان و توانبخشی شکستگی آرنج با فیزیوتراپی
شکستگی آرنج یکی از آسیبهای شایع اندام فوقانی است که معمولاً بر اثر ضربه مستقیم یا سقوط روی دست رخ میدهد و ممکن است هر یک از استخوانهای آرنج را درگیر کند. فیزیوتراپی تخصصی نقش مهمی در روند درمان و توانبخشی این آسیب دارد. بهره مندی از خدمات فیزیوتراپی در قزوین میتواند روند بهبودی را تسریع کرده و به بازیابی کامل عملکرد دست و آرنج کمک کند.
آشنایی با انواع شکستگی آرنج
شکستگی های آرنج بسته به محل آسیب می توانند باعث درد، کاهش حرکت یا حتی نیاز به جراحی شوند. در ادامه با رایج ترین انواع شکستگی آرنج آشنا می شوید.| نوع شکستگی | استخوان درگیر | محل اصلی شکستگی | مکانیسم شایع آسیب | نکات کلیدی/اهمیت |
| ۱. شکستگی سر رادیوس (Radial Head) | زند زبرین (رادیوس) | قسمت بالایی استخوان رادیوس (در داخل مفصل) | سقوط روی دست دراز شده (FOOSH) | شایع ترین شکستگی آرنج در بزرگسالان. |
| ۲. شکستگی اولکرانون (Olecranon) | زند زیرین (اولنا) | برجستگی نوک آرنج | ضربه مستقیم یا کشش ناگهانی عضله سه سر | اغلب نیاز به جراحی دارد، زیرا محل اتصال تاندون عضله سه سر است. |
| ۳. شکستگی سوپراکوندیلار (Supracondylar) | بازو (هومروس) | بالای کندیل های استخوان بازو (کمی بالاتر از مفصل) | سقوط روی دست دراز شده (شایع در کودکان) | خطر بالای آسیب به عروق خونی و اعصاب (مهم ترین در کودکان). |
| ۴. شکستگی کندیل | بازو (هومروس) | بخش پایینی و کناری استخوان بازو | ضربه مستقیم یا نیروی پیچشی | معمولاً داخل مفصلی است و نیاز به بازسازی دقیق دارد. |
| ۵. شکستگی مونتژیا (Monteggia) | زند زیرین (اولنا) و رادیوس | شکستگی اولنا + دررفتگی سر رادیوس | نیروی شدید چرخشی/پیچشی | آسیب ترکیبی و پیچیده که نیاز به تشخیص سریع دارد. |
| ۶. شکستگی کورونوئید (Coronoid) | زند زیرین (اولنا) | زائده کوچک بخش جلویی اولنا | دررفتگی آرنج (آسیب ثانویه) | اغلب با دررفتگی آرنج همراه است و به ثبات مفصل آسیب می زند. |
بررسی علل شکستگی آرنج
شکستگی آرنج (Elbow Fracture) معمولاً به دلیل نیروهای شدید و ناگهانی که بر مفصل آرنج وارد می شوند، رخ می دهد. علل اصلی این شکستگی ها را می توان در چند دسته کلی طبقه بندی کرد:۱. سقوط و ضربه غیرمستقیم (شایع ترین علت)
شایع ترین مکانیسم آسیب، به ویژه در کودکان و بزرگسالان جوان، در اثر زمین خوردن است:
- سقوط روی دست دراز شده (Falling Onto an Outstretched Hand - FOOSH): این مکانیسم، بیشترین فراوانی را دارد. وقتی فرد زمین می خورد، به طور غریزی دست را دراز می کند. این کار باعث می شود نیروی شدید ضربه از کف دست، از طریق ساعد به مفصل آرنج منتقل شود. این فشار می تواند منجر به:
- شکستگی سر رادیوس (Radial Head Fracture): شایع ترین شکستگی در بزرگسالان.
- شکستگی سوپراکوندیلار (Supracondylar Fracture): شایع ترین در کودکان.
۲. ضربه مستقیم
وارد شدن نیروی شدید مستقیماً به مفصل آرنج یا استخوان های اطراف آن:
- برخورد مستقیم: مانند افتادن مستقیم روی آرنج خم شده یا برخورد آرنج به سطوح سخت (مثلاً در حوادث ورزشی یا صنعتی).
- تصادفات وسایل نقلیه: برخورد آرنج با داشبورد یا درب خودرو در هنگام تصادف که می تواند منجر به شکستگی اولکرانون (Olecranon Fracture) شود.
۳. آسیب های ورزشی و فشار بیش از حد
- ورزش های پربرخورد: مانند فوتبال، راگبی یا هاکی که خطر ضربه مستقیم یا افتادن را افزایش می دهند.
- فعالیت های پرتابی (مانند بیسبال): اگرچه بیشتر منجر به آسیب های تاندونی مزمن می شوند، اما در موارد نادر، نیروهای کششی و چرخشی شدید می توانند باعث شکستگی شوند.
۴. شکستگی های ناشی از نیروی کششی
- کشیدگی ناگهانی عضله سه سر: در شکستگی های اولکرانون، نیروی کششی ناگهانی و شدید عضله سه سر بازویی هنگام تلاش برای حفظ تعادل می تواند باعث جدا شدن قطعه استخوانی شود.
- شکستگی ناشی از دررفتگی: دررفتگی شدید مفصل آرنج می تواند باعث کنده شدن قطعات کوچکی از استخوان (مانانند زائده کورونوئید) شود، زیرا رباط ها و بافت های اطراف به زور از استخوان جدا می شوند.
۵. پاتولوژیک (زمینه ای)
- پوکی استخوان (Osteoporosis): در افراد مسن، کاهش تراکم استخوان، شکستگی آرنج (به ویژه شکستگی های انتهای بازو) را حتی با یک سقوط ساده از ارتفاع کم، محتمل تر می کند.
- تومورها یا عفونت های استخوانی: ضعف موضعی استخوان به دلیل بیماری های زمینه ای که استخوان را مستعد شکستگی های پاتولوژیک می کنند.
بررسی علائم شکستگی آرنج
علائم شکستگی آرنج بسته به شدت و محل دقیق شکستگی می تواند متفاوت باشد، اما علائم شایع و اصلی عبارتند از:علائم اصلی شکستگی آرنج
- درد شدید و ناگهانی: درد معمولاً بلافاصله پس از آسیب شروع می شود و با هر تلاشی برای حرکت دادن آرنج، ساعد یا مچ دست تشدید می گردد.
- تورم (التهاب) سریع: ناحیه آرنج به سرعت و به طور قابل توجهی متورم می شود، که ناشی از خونریزی و تجمع مایعات در بافت های اطراف مفصل است.
- کبودی (خون مردگی): کبودی گسترده در اطراف مفصل آرنج، به دلیل آسیب عروق خونی کوچک.
- ناتوانی در حرکت دادن مفصل:
- ناتوانی یا مشکل شدید در صاف کردن کامل یا خم کردن کامل آرنج.
- درد هنگام چرخاندن ساعد (حرکت پرُونیشن و سوپینیشن).
- تغییر شکل ظاهری مفصل: در شکستگی های جابجا شده، ممکن است آرنج شکل غیرعادی پیدا کرده یا استخوان بیرون زده یا برآمدگی های غیرطبیعی احساس شود.
- حساسیت شدید به لمس: لمس کردن یا فشار دادن به نقطه شکستگی باعث درد شدید می شود.
- احساس شنیدن یا لمس "صدا" (Crepitus): گاهی اوقات ممکن است هنگام حرکت دادن آرنج، صدای خرد شدن یا سایش استخوان ها به دلیل حرکت قطعات شکسته احساس شود.
علائم هشداردهنده (نیاز به توجه فوری پزشکی)
اگر شکستگی باعث آسیب به عروق یا اعصاب شده باشد، علائم زیر حیاتی بوده و باید فوراً به پزشک مراجعه شود:
- بی حسی یا احساس گزگز (پاراستزی): در آرنج، ساعد، یا انگشتان (نشانه ی آسیب عصبی).
- احساس سردی یا رنگ پریدگی دست و انگشتان: (نشانه ی آسیب عروق و اختلال در جریان خون).
- ضعف شدید یا ناتوانی در حرکت دادن انگشتان یا مچ دست.
در صورت مشکوک بودن به شکستگی آرنج، لازم است آرنج بی حرکت نگه داشته شده و بلافاصله به اورژانس مراجعه شود.
روش های مؤثر برای درمان شکستگی آرنج
درمان شکستگی آرنج نیازمند انتخاب روش مناسب با توجه به نوع و شدت آسیب است. در ادامه به مؤثر ترین روش های درمان این عارضه و نقش مهم فیزیوتراپی در روند بهبودی اشاره می کنیم. روش های درمان شکستگی آرنج بسته به نوع شکستگی، شدت جابجایی استخوان ها، و سلامت عمومی بیمار می تواند متفاوت باشد. تصمیم گیری نهایی در مورد بهترین روش درمان بر عهده پزشک متخصص ارتوپد است.به طور کلی، روش های درمان به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:
۱. درمان های غیر جراحی (محافظه کارانه)
این روش معمولاً برای شکستگی های بدون جابجایی (بدون دررفتگی) یا جابجایی های کم استخوان ها استفاده می شود:
- بی حرکتی (گچ گرفتن یا آتل بندی):
- آرنج شکسته به وسیله آتل یا گچ ثابت نگه داشته می شود تا استخوان ها در جای خود جوش بخورند.
- ممکن است لازم باشد آرنج برای ۳ تا ۶ هفته یا بیشتر در آتل/گچ بماند.
- برای کمک به کاهش تورم، توصیه می شود دست در سطحی بالاتر از قلب قرار گیرد و از کمپرس سرد (یخ درمانی) استفاده شود.
- داروها:
- تجویز داروهای مسکن و ضد التهاب برای کنترل درد و تورم.
- فیزیوتراپی و توانبخشی:
- پس از برداشتن گچ یا آتل، برای بازگرداندن دامنه حرکتی و قدرت عضلات آرنج و جلوگیری از خشکی مفصل، جلسات فیزیوتراپی ضروری است. این شامل تمرینات کششی و تقویتی می شود.
- ممکن است از روش های دیگری مانند اولتراسوندتراپی، تحریک الکتریکی (TENS)، و ماساژ درمانی نیز استفاده شود.
۲. درمان های جراحی
درمان جراحی زمانی ضروری است که:
- استخوان های شکسته جابجا شده باشند.
- شکستگی باز باشد (پوست پاره شده و استخوان نمایان شده باشد).
- شکستگی مفصل آرنج را درگیر کرده باشد و نیاز به بازسازی داشته باشد.
- شکستگی همراه با آسیب به رباط ها یا بافت های نرم باشد.
روش های جراحی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- کاهش باز و تثبیت داخلی (ORIF):
- جراح با ایجاد برش، استخوان های شکسته را در موقعیت صحیح قرار داده و با استفاده از ابزارهای داخلی مانند پیچ، پلاک، پین (سیم) یا سیم های داخلی آن ها را محکم و ثابت می کند تا جوش بخورند.
- تثبیت خارجی:
- در موارد شکستگی های بسیار شدید، ممکن است از یک تثبیت کننده خارجی استفاده شود که میله ها و پین ها را از بیرون به استخوان متصل می کند.
- جراحی تعویض مفصل آرنج (آرتروپلاستی):
- در موارد آسیب شدید مفصلی، به ویژه در سالمندان یا شکستگی های خاص (مانند شکستگی سر استخوان رادیوس)، ممکن است نیاز به جایگزینی مفصل آسیب دیده با پروتز مصنوعی باشد.
- پیوند استخوان:
- در صورت وجود شکاف بزرگ در استخوان، ممکن است از پیوند استخوان (از بدن خود بیمار یا اهداکننده) یا مواد مصنوعی برای پر کردن شکاف استفاده شود.
پس از جراحی نیز، فیزیوتراپی نقش حیاتی در بازگرداندن عملکرد و توانایی حرکتی آرنج خواهد داشت.
تذکر بسیار مهم: این اطلاعات صرفاً جنبه آموزشی دارند. اگر شما یا شخص دیگری دچار شکستگی آرنج شده اید، باید فوری به پزشک متخصص ارتوپد مراجعه کنید. خوددرمانی یا به تعویق انداختن درمان می تواند عوارض جدی و جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد.
