اختلال سیرنگومیلی

فهرست مطالب

اختلال سیرنگومیلی چیست و چگونه ساختار نخاع را درگیر می کند؟

اختلال سیرنگومیلی (Syringomyelia) نوعی عارضه پیشرونده و نادر عصبی است که در اثر تشکیل یک کیست پر از مایع درون ماده نخاع ایجاد می شود. این کیست که در اصطلاح پزشکی «سیرینکس» (Syrinx) نامیده می شود، با گذشت زمان منبسط شده و طول آن در امتداد طناب نخاعی گسترش می یابد. گسترش تدریجی این کیست، منجر به اعمال فشار مکانیکی بر فیبرهای عصبی منتقل کننده پیام های حسی و حرکتی می شود. در نتیجه این فرآیند، ارتباط میان مغز و سایر بخش های تنه و اندام ها مختل شده و آسیب های عصبی متنوعی در بیمار شکل می گیرد. بسیاری از متخصصان مغز و اعصاب، بیماری سیرنگومیلی را وضعیتی نیازمند پایش مداوم توصیف می کنند؛ چرا که عدم کنترل زودهنگام آن می تواند به تخریب غیرقابل بازگشت سلول های شاخ قدامی و خلفی نخاع منتهی شود.
استفاده از خدمات فیزیوتراپی در قزوین می‌تواند به حفظ حرکت، کاهش درد و بهبود توان حرکتی بیماران مبتلا به سیرنگومیلی کمک کند.

علل اصلی و پاتوفیزیولوژی بروز اختلال سیرنگومیلی

مکانیسم اولیه ایجاد این کیست، برهم خوردن تعادل هیدرودینامیک جریان مایع مغزی-نخاعی (CSF) در فضای زیر عنکبوتیه است. زمانی که مسیر طبیعی گردش این مایع شفاف مسدود گردد، مایع تحت فشار مضاعف به درون کانال مرکزی نخاع رانده شده و حفرات کیستیک را پدید می آورد.

ناهنجاری کیاری و نقایص مادرزادی

شایع ترین عامل زمینه ساز این اختلال، ناهنجاری کیاری نوع یک (Chiari I Malformation) است. در این ناهنجاری ساختاری، بخش تحتانی مخچه به دلیل کوچک بودن حفره خلفی جمجمه به سمت سوراخ بزرگ پس سری (فورامن مگنوم) فتق پیدا می کند. این انسداد آناتومیک مانع عبور آزادانه مایع مغزی-نخاعی بین جمجمه و کانال نخاعی شده و نیروی رانشی لازم برای حفر کانال کیستیک در نخاع را فراهم می سازد. بخش عمده ای از موارد بیماری سیرنگومیلی در بالغین جوان به دنبال همین ناهنجاری پدید می آیند.

تروما و صدمات شدید طناب نخاعی

یکی دیگر از محرک های بالینی، آسیب های تروماتیک به ستون فقرات ناشی از تصادفات جاده ای، سقوط از ارتفاع یا صدمات ورزشی است. این نوع آسیب ها که به سیرنگومیلی پس از تروما (Post-traumatic) معروف هستند، ممکن است ماه ها یا حتی سال ها پس از حادثه اولیه تظاهر کنند. تشکیل بافت اسکار (سایکاتریس)، چسبندگی های پرده های مننژ و فیبروز موضعی پس از خونریزی، کانال گردش مایع را تنگ کرده و زمینه انبساط پیشرونده کیست های ثانویه را محیا می سازد. اختلال سیرنگومیلی

عفونت ها و التهاب های پرده های مننژ

مننژیت باکتریایی یا سلی و همچنین آراکنوئیدیت التهابی مزمن می توانند دیواره های فضای ساب آراکنوئید را دچار چسبندگی شدید کنند. این رخداد، سدهای متعددی در برابر عبور سیال مغزی-نخاعی به وجود می آورد. علاوه بر عفونت ها، تومورهای داخل نخاعی نظیر اپاندیموما و همانژیوبلاستوما نیز با انسداد فیزیکی مجرا، ترشح پروتئین و ایجاد ادم، موجب تجمع غیرطبیعی مایع و پیدایش سیرینکس در مجاورت توده می شوند.

علل دیگر و موارد بدون علت مشخص

چسبندگی های پرده های اطراف نخاع، التهاب های قبلی و عوارض برخی جراحی ها نیز ممکن است در اختلال گردش مایع مغزی نخاعی نقش داشته باشند. در تعدادی از بیماران، با وجود بررسی کامل، علت مشخصی شناسایی نمی شود. در این وضعیت، تصمیم گیری درمانی بر اساس اندازه حفره، علائم بیمار و تغییرات آن در تصویربرداری انجام می شود.

علائم اختلال سیرنگومیلی چیست و چگونه تشخیص داده می شود؟

آیا تا به حال فکر کرده اید که اگر سیرنگومیلی داشته باشید چه علائمی ممکن است ببینید؟ علائم کاملاً مشخص و یکنواخت نیستند و بسته به محل، اندازه و مدت زمان رشد سیرنکس متفاوت اند. علائم شایع شامل موارد زیر هستند:
  • درد مزمن یا تیز در پشت، گردن، شانه ها یا دست ها،
  • ضعف عضلانی و کاهش عملکرد دست و پاها،
  • بی حسی یا کاهش حس نسبت به درد و دما، به ویژه در دست ها،
  • سفتی عضلات و اسپاسم های عصبی،
  • سردرد، مشکلات تعادل یا اختلال در راه رفتن،
  • در برخی موارد اختلالات عملکرد مثانه یا روده. نکته قابل توجه این است که این علائم ممکن است به تدریج و طی ماه ها یا سال ها ظاهر شوند و گاهی در مراحل اولیه بدون علامت باقی می مانند، که تشخیص به موقع را دشوار می کند.
برای تشخیص پزشکان معمولاً MRI نخاع را تجویز می کنند، زیرا این ابزار بهترین روش برای مشاهده کیست و تعیین موقعیت و اندازه آن است. MRI به پزشک کمک می کند تا سیرنگومیلی را از سایر اختلالات مغزی یا نخاعی تمیز دهد. اختلال سیرنگومیلی

روش های تشخیص بیماری سیرنگومیلی

تشخیص بیماری سیرنگومیلی با بررسی شرح حال، معاینه عصبی و تصویربرداری انجام می شود. پزشک درباره سابقه ضربه، جراحی، سردرد، درد، ضعف و تغییرات حسی سؤال می کند. در معاینه نیز قدرت عضلات، رفلکس ها، تعادل، راه رفتن و الگوی حس بررسی می شوند. MRI مهم ترین روش تصویربرداری برای شناسایی سیرینکس و بررسی ساختار نخاع است. این روش می تواند محل و اندازه حفره را مشخص کند و به تشخیص ناهنجاری کیاری، تومورها یا سایر علل احتمالی کمک کند. بسته به شرایط بیمار، ممکن است تصویربرداری از مغز و بخش های مختلف ستون فقرات لازم باشد. در برخی موارد، MRI با بررسی جریان مایع مغزی نخاعی به ارزیابی اختلال گردش آن کمک می کند. آزمایش های دیگر بر اساس یافته های بالینی درخواست می شوند و همه بیماران به بررسی یکسان نیاز ندارند.

اختلال سیرنگومیلی و روش های درمان آن

شایان ذکر است که اختلال سیرنگومیلی درمان قطعی بدون جراحی ندارد، اما گزینه های درمانی مختلفی وجود دارد که می تواند علائم را کاهش داده، از پیشرفت بیماری جلوگیری کند یا عملکرد عصبی را بهبود دهد

جراحی های رفع فشار و بازسازی مسیر مایع

درمان قطعی در بیشتر موارد علامت دار، مداخله جراحی مغز و اعصاب است. اگر ناهنجاری کیاری مسبب بیماری باشد، جراحی کرانیوتومی رفع فشار حفره خلفی (Posterior Fossa Decompression) با هدف بزرگ تر کردن فضا و باز کردن مسیر جریان CSF انجام می گیرد. در مواردی که علت انسداد چسبندگی های تروماتیک باشد، آزادسازی بافت چسبنده (Lysis of Adhesions) صورت می پذیرد. همچنین در شرایط عودکننده یا مقاوم، تعبیه شانت های اختصاصی نظیر شانت سیرینگو-ساب آراکنوئید یا سیرینگو-پلورال به منظور تخلیه مستقیم مایع کیست کاربرد دارد.

نقش کلیدی فیزیوتراپی و تمرین درمانی اختصاصی

پس از انجام مداخلات پزشکی یا جراحی، توانبخشی حرکتی مهم ترین رکن بازتوانی بیماران است تا الگوهای حرکتی اصلاح شده و از آتروفی عضله جلوگیری شود. بهره گیری از تکنیک های نوین تمرینی و دستگاه های مدرن تحت نظر متخصصین باتجربه اثر چشمگیری در ارتقای کیفیت زندگی و تعادل مبتلایان به این عارضه دارد. برنامه های تمرینی در این مرحله شامل حرکات تقویتی ایزومتریک، تمرینات کششی برای کاهش اسپاسم، تسهیل سیستم حسی-پیکری و استفاده از مدالیته های فیزیکی تسکین دهنده درد است. اجرای صحیح این تمارین، خطر انحرافات اسکلتی ثانویه نظیر اسکولیوزیس را نیز به حداقل می رساند.
نکته: فیزیوتراپی ستون فقرات در قزوین در تمام مراحل بیماری مفید است و همراه با درمان‌ های دیگر استفاده می شود.

مدیریت دارویی و تسکین علائم نوروپاتیک

درمان دارویی به تنهایی قادر به از بین بردن کیست نخاعی نیست، اما نقش بسیار مهمی در کنترل درد مزمن و نشانه های همراه ایفا می کند. داروهای ضددرد استاندارد معمولاً بر دردهای نوروپاتیک بی اثر هستند، بنابراین ترکیبات تخصصی تجویز می شوند. داروهایی از خانواده گاباپنتینوئیدها (گاباپنتین و پره گابالین) و ضد افسردگی های سه حلقه ای برای مهار انتقال پیام های کاذب درد در نخاع به کار می روند. داروهای شل کننده عضلانی مانند باکلوفن یا تیزانیدین نیز جهت درمان اسپاستیسیتی اندام های تحتانی استفاده می گردند. اختلال سیرنگومیلی

روش های حمایتی و ارگونومیک

این روش ها مکمل درمان اصلی هستند و برای زندگی روزمره بیمار اهمیت دارند: صندلی و میز مناسب: کاهش فشار روی نخاع هنگام نشستن طولانی. ابزار کمکی: عصا، واکر یا تجهیزات کمک حرکتی برای جلوگیری از زمین خوردن. تمرینات سبک خانگی: برای حفظ تحرک بدون فشار زیاد به نخاع.

سخن پایانی

اختلال سیرنگومیلی یک وضعیت پیچیده است که نباید نادیده گرفته شود. دانستن اینکه این بیماری چگونه شکل می گیرد و چه روش های درمانی دارد، به شما کمک می کند تا با آگاهی  بیشتری تصمیم بگیرید و از مراقبت های مناسب بهره مند شوید. سیرنگومیلی قابل مدیریت است، به شرط اینکه علائم را جدی بگیرید و به موقع با متخصص مشورت کنید.

سوالات متداول

چه زمانی باید برای اختلال سیرنگومیلی به پزشک مراجعه کرد؟ اگر درد شدید در پشت، ضعف عضلانی یا تغییرات حسی دارید که زندگی شما را تحت تأثیر قرار می دهد، مشورت با پزشک و تصویربرداری MRI مفید است. آیا سیرنگومیلی ارثی است؟ در بیشتر موارد، این بیماری ناشی از عوامل مادرزادی مانند کیاری یا صدمات نیست که ارتباط مستقیم ارثی داشته باشد. آیا بیماری سیرنگومیلی همیشه باعث فلج می شود؟ خیر. همه بیماران دچار فلج نمی شوند. برخی افراد علائم خفیف یا پایداری دارند، درحالی که در موارد پیش رونده ممکن است ضعف عضلانی و محدودیت حرکتی ایجاد شود. شدت بیماری و سرعت پیشرفت آن در افراد متفاوت است. آیا ورزش برای افراد مبتلا به سیرنگومیلی ممنوع است؟ ممنوعیت یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. نوع و شدت فعالیت باید بر اساس وضعیت نخاع، علائم و توصیه پزشک تعیین شود. آیا بیماری سیرنگومیلی می تواند بدون علامت باشد؟ بله. بعضی حفره های نخاعی به صورت اتفاقی در MRI شناسایی می شوند و ممکن است برای مدتی بدون علامت باقی بمانند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

خدمات ما