دررفتگی مفصل شانه چیست؟
دررفتگی مفصل شانه یکی از شایع ترین آسیب ها در بین ورزشکاران و افراد فعال است. این آسیب به دلیل ساختار پیچیده و حساس مفصل شانه و حرکات گسترده ای که این مفصل انجام میدهد، به راحتی رخ می دهد و می تواند کیفیت زندگی و فعالیت های روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. خوشبختانه، با تشخیص به موقع و استفاده از روشهای درمانی مناسب، از جمله فیزیوتراپی در قزوین، می توان روند بهبود را سریع تر کرد و عملکرد شانه را به حالت طبیعی بازگرداند.ما در این مقاله قصد داریم به بررسی جامع دررفتگی مفصل شانه، علل، علائم، روش های تشخیص و درمان، و همچنین نقش کلیدی فیزیوتراپی در پیشگیری و بازتوانی این آسیب بپردازیم.
انواع دررفتگی مفصل شانه
دررفتگی شانه یکی از شایع ترین آسیب های مفصل شانه است که بر اساس جهت حرکت سر استخوان بازو نسبت به حفره گلنوئید (کاسه شانه) طبقه بندی می شود. شناخت دقیق انواع دررفتگی شانه برای تشخیص صحیح، انتخاب روش درمانی مناسب و پیشگیری از عوارض طولانی مدت اهمیت بالایی دارد. در این میان، مراجعه به مراکز فیزیوتراپی دست در قزوین می تواند روند بهبودی را تسریع کرده و توان حرکتی شانه را به شکل مؤثری بازیابی کند. دررفتگی شانه می تواند قدامی، خلفی یا تحتانی باشد و هر یک ویژگی های بالینی، مکانیزم آسیب و روش درمان مخصوص به خود را دارند.۱. دررفتگی قدامی (Anterior Dislocation)
مکانیزم آسیب: معمولاً زمانی رخ می دهد که بازو در شیوع: شایع ترین نوع دررفتگی شانه، حدود ۹۵٪ موارد.حالت ابداکشن (باز شدن از بدن) و چرخش خارجی قرار دارد و نیروی شدیدی به آن وارد شود، مانند افتادن روی دست باز شده یا ضربه مستقیم به شانه. ویژگی های بالینی:- شانه به سمت جلو و پایین برجسته می شود.
- فرد معمولاً از درد شدید و محدودیت حرکتی شکایت دارد.
- بازو در حالت کمی چرخش خارجی و نزدیک به بدن قرار می گیرد.
- عوارض شایع: آسیب به رباط ها، تاندون ها، عصب اکسترنال (عصب آگزیلاری) و شکستگی لبه قدامی گلنوئید یا سر استخوان بازو.
۲. دررفتگی خلفی (Posterior Dislocation)
شیوع: کمتر شایع، حدود ۲–۴٪ موارد. مکانیزم آسیب: اغلب ناشی از تشنج عضلانی شدید، برق گرفتگی یا شوک الکتریکی است، اما می تواند در ضربه مستقیم به جلوی شانه نیز رخ دهد. ویژگی های بالینی:- بازو معمولاً در چرخش داخلی و نزدیک به بدن قرار دارد.
- برجستگی شانه کمتر محسوس است و تشخیص ممکن است در ابتدا دشوار باشد.
- بیمار ممکن است محدودیت حرکتی به خصوص در چرخش خارجی داشته باشد.
- عوارض شایع: آسیب به لبه خلفی گلنوئید، شکستگی توبروزیته بزرگ یا کوچک، و گاهی آسیب عصبی.
۳. دررفتگی تحتانی (Inferior Dislocation)
شیوع: نادرترین نوع، کمتر از ۱٪ موارد. مکانیزم آسیب: معمولاً در اثر کشیدگی شدید بازو به بالای سر رخ می دهد، مانند سقوط از ارتفاع با بازوی بالا برده شده. ویژگی های بالینی:- بازو به شکل ثابت بالا برده شده و فرد قادر به پایین آوردن آن نیست.
- درد شدید و احتمال آسیب به عروق و اعصاب شانه وجود دارد.
- عوارض شایع: آسیب به عصب آگزیلاری، عروق شانه و رباط ها، و گاهی نیاز به درمان جراحی فوری.
علل اصلی دررفتگی مفصل شانه
مفصل شانه می تواند به دلایل گوناگونی دچار دررفتگی شود. شایع ترین علت، آسیب های تروماتیک و اعمال نیروی شدید به مفصل است. این نیروها می توانند ساختارهای نگهدارنده مفصل، از جمله کپسول مفصلی و رباط ها را دچار پارگی یا کشیدگی کنند. برخی از علل رایج جا به جایی مفصل شانه عبارتند از:- سقوط: افتادن روی دست کشیده یا ضربه مستقیم به شانه.
- آسیب های ورزشی: به ویژه در ورزش هایی مانند فوتبال، راگبی، بسکتبال، ژیمناستیک و کشتی که شامل حرکات پرتابی یا تماس فیزیکی شدید هستند.
- تصادفات رانندگی: ضربه شدید به شانه در هنگام تصادف.
- حوادث غیرمترقبه: تشنج های شدید یا شوک الکتریکی که باعث انقباضات عضلانی غیرارادی و قوی می شوند.
علائم دررفتگی مفصل شانه
علائم خلع مفصل شانه معمولاً ناگهانی و شدید هستند. درک این نشانه ها برای تشخیص سریع و مراجعه به موقع به پزشک اهمیت دارد. این علائم می توانند بلافاصله پس از آسیب یا در عرض چند دقیقه ظاهر شوند. مهم ترین علائم در رفتن شانه عبارتند از:- درد شدید: در ناحیه شانه، که با حرکت بدتر می شود.
- تغییر شکل ظاهری شانه: شانه ممکن است افتاده یا دارای برجستگی غیرطبیعی به نظر برسد.
- محدودیت حرکتی: ناتوانی در حرکت دادن بازو یا شانه.
- بی حسی یا مورمور شدن: در بازو یا دست، به دلیل فشار بر اعصاب.
- تورم و کبودی: در اطراف مفصل شانه.
تشخیص دررفتگی مفصل شانه
تشخیص دقیق برای جلوگیری از عوارض و بازتوانی صحیح ضروری است. روش ها شامل:
-
تاریخچه پزشکی: پزشک جزئیات حادثه، شدت درد و سوابق قبلی را بررسی میکند.
-
معاینه فیزیکی: تغییر شکل شانه، تورم، کبودی و محدودیتهای حرکتی بررسی میشود.
-
تصویربرداری:
- رادیوگرافی برای بررسی استخوانها
- MRI برای ارزیابی رباطها، تاندونها و عضلات
- سونوگرافی و سیتیاسکن برای موارد پیچیده
تشخیص دقیق به پزشک کمک میکند تا روش درمان مناسب را انتخاب کرده و احتمال عود مجدد را کاهش دهد.
روش های درمان دررفتگی مفصل شانه
درمان دررفتگی مفصل شانه به عوامل مختلفی از جمله نوع دررفتگی، شدت آسیب، سن بیمار و سابقه دررفتگی های قبلی بستگی دارد. هدف اصلی درمان، جا انداختن مفصل، تسکین درد، بازگرداندن عملکرد طبیعی شانه و جلوگیری از عود مجدد است. روش های درمانی به طور کلی به دو دسته غیرجراحی (جااندازی بسته) و جراحی تقسیم می شوند. انتخاب روش مناسب توسط پزشک متخصص و پس از بررسی کامل وضعیت بیمار انجام می گیرد. فیزیوتراپی بخش جدایی ناپذیری از هر دو روش درمانی محسوب می شود.| ویژگی | جااندازی بسته (غیرجراحی) | جراحی |
|---|---|---|
| روش | جا انداختن دستی مفصل توسط پزشک | ترمیم ساختارهای آسیب دیده با مداخله جراحی |
| کاربرد | برای اولین دررفتگی ها یا موارد بدون آسیب شدید | دررفتگی های مکرر، آسیب های شدید رباط/کپسول، شکستگی های همراه |
| بی حسی/بیهوشی | اغلب با بی حسی موضعی یا آرام بخش | بیهوشی عمومی |
| دوره نقاهت اولیه | کوتاه تر، استراحت و فیزیوتراپی | طولانی تر، شامل بی حرکتی طولانی تر و فیزیوتراپی فشرده تر |
| خطر عود | بالاتر در جوانان فعال | پایین تر (در صورت موفقیت آمیز بودن جراحی) |
عوارض و خطرات دررفتگی مفصل شانه
دررفتگی مفصل شانه میتواند عوارض و خطرات متعددی را به همراه داشته باشد که میتوانند کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند. این خطرات به ویژه در صورت عدم مراقبت و درمان به موقع بیشتر نمایان می شوند. در ادامه به برخی از مهم ترین عوارض ناشی از دررفتگی مفصل شانه اشاره میشود:- پارگی بافتهای نرم: یکی از عوارض شایع دررفتگی مفصل شانه، آسیب به عضلات، رباطها و تاندونهایی است که مفصل شانه را در جای خود نگه میدارند. این آسیب میتواند منجر به بروز درد شدید و ناپایداری مفصل شود.
- آسیب به عصبها و عروق خونی: در برخی موارد، دررفتگی مفصل شانه میتواند به اعصاب و عروق خونی واقع در داخل یا اطراف مفصل آسیب برساند. این آسیبها ممکن است به علائمی مانند بیحسی، ضعف یا تغییرات در جریان خون منجر شوند.
- افزایش احتمال دررفتگیهای مکرر: افرادی که تجربه دررفتگی شانه را دارند، بهخصوص در صورت بروز آسیبهای شدید، بیشتر مستعد دررفتگی مجدد میشوند. این واقعیت میتواند به مشکلات دائمی و نیاز به درمانهای مکرر منجر شود.
- کشش یا پارگی تحت فشار: کشش یا پارگی رباطها یا تاندونها در شانه ممکن است نیاز به روشهای درمانی خاص، از جمله جراحی، داشته باشد. این جراحیها معمولاً به هدف ترمیم ساختار آسیبدیده انجام میشوند و دورههای بهبودی طولانیتری نیاز دارند.
- تأثیر بر دامنه حرکتی: مشکلات ناشی از دررفتگی مفصل شانه ممکن است دامنه حرکتی شانه را محدود کند که این موضوع بر فعالیتهای روزمره فرد تأثیر میگذارد. در نتیجه، بیمار ممکن است با مشکلاتی در انجام کارهای روزمره مواجه شود.
نقش فیزیوتراپی در بهبود و پیشگیری
فیزیوتراپی نقش حیاتی در دوره بهبودی پس از دررفتگی مفصل شانه، چه پس از جااندازی بسته و چه بعد از جراحی، ایفا می کند. برنامه فیزیوتراپی با هدف کاهش درد، بازگرداندن دامنه حرکتی کامل، تقویت عضلات اطراف شانه و بهبود ثبات مفصل طراحی می شود. تمرینات ورزشی مفصل شانه و فیزیوتراپی شامل کشش های ملایم، تمرینات تقویتی برای عضلات روتاتور کاف و عضلات اسکاپولا، و تمرینات حس عمقی (پروبلپتیو) برای آموزش مجدد مفصل جهت واکنش مناسب به حرکات است. رعایت دقیق توصیه های فیزیوتراپیست برای جلوگیری از دررفتگی مکرر شانه و بازگشت به فعالیت های روزمره و ورزشی ضروری است.نکات پیشگیری از در رفتگی مفصل شانه
1.تقویت عضلات تقویت عضلات اطراف مفصل شانه با تمرینات مناسب میتواند به افزایش ثبات این ناحیه کمک کند و خطر آسیب دررفتگی مفصل شانه کاهش دهد. 2.گرمکردن قبل از فعالیت قبل از هر نوع فعالیت ورزشی، گرمکردن مناسب ضروری است تا خونرسانی به عضلات افزایش یابد و خطر آسیب کاهش یابد. ۳. استفاده از تکنیکهای صحیح استفاده از تکنیکهای صحیح هنگام انجام حرکات ورزشی یا بلند کردن اشیاء سنگین بسیار مهم است تا فشار اضافی بر روی مفاصل وارد نشود تا از دررفتگی مفصل شانه جلوگیری شود. ۴. مشاوره پزشکی در صورت وجود هرگونه مشکل یا درد مزمن در ناحیه شانه، مشاوره با پزشک یا متخصص فیزیوتراپی الزامی است تا برنامهای مناسب برای پیشگیری از آسیب دررفتگی مفصل شانه طراحی شود.نتیجه گیری
دررفتگی مفصل شانه یکی از آسیبهای رایج و دردناک است که میتواند تأثیر زیادی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشد. شناخت علل، علائم و روشهای درمانی مرتبط با این نوع آسیب بسیار حائز اهمیت است تا افراد بتوانند به موقع اقدام کنند و از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری نمایند. با توجه به ساختار پیچیده مفصل شانه، پیشگیری از دررفتگی مفصل شانه نیازمند توجه ویژهای به تقویت عضلات، استفاده از تکنیکهای صحیح ورزشی و مشاوره پزشکی مناسب است. همچنین، آگاهی از علائم اولیه در رفتگی مفصل شانه و اقدام سریع برای درمان آن میتواند نقش بسزایی در حفظ سلامت این ناحیه ایفا کند.سوالات متداول
- آیا دررفتگی مفصل شانه بدون جراحی بهبود می یابد؟بله، بسیاری از موارد دررفتگی مفصل شانه، به خصوص اولین بار، با جااندازی بسته توسط پزشک و سپس یک دوره توانبخشی فیزیوتراپی موفقیت آمیز بهبود می یابند. جراحی معمولاً برای دررفتگی های مکرر یا آسیب های شدیدتر توصیه می شود.
- مدت زمان دوره نقاهت پس از دررفتگی شانه چقدر است؟دوره نقاهت بسته به شدت آسیب، روش درمان و سن بیمار متفاوت است. معمولاً بین ۶ هفته تا ۳ ماه طول می کشد تا دامنه حرکتی و قدرت اولیه بازگردد. بازگشت کامل به فعالیت های ورزشی ممکن است تا ۶ ماه یا بیشتر زمان ببرد.
- چه زمانی پس از دررفتگی شانه می توانم ورزش را از سر بگیرم؟بازگشت به ورزش باید تدریجی و تحت نظر فیزیوتراپیست یا پزشک باشد. معمولاً توصیه می شود تا زمانی که قدرت و ثبات کامل مفصل شانه بازنگشته است و درد وجود ندارد، از فعالیت های پرخطر خودداری شود. این زمان می تواند از ۳ تا ۶ ماه متغیر باشد.
- آیا دررفتگی شانه در کودکان متفاوت است؟دررفتگی شانه در کودکان نادرتر از بزرگسالان است و معمولاً با آسیب های دیگری مانند شکستگی اپی فیز (صفحه رشد) همراه است. تشخیص و درمان آن نیازمند توجه ویژه به صفحات رشد است تا از مشکلات آتی جلوگیری شود
