بیماری شانه یخ زده چیست؟
شانه یخ زده به معنای کاهش تدریجی دامنه حرکتی مفصل شانه است. این بیماری به طور معمول با خشکی و درد همراه است که موجب محدود شدن حرکت می شود. شانه دارای بیشترین دامنه حرکتی در بین مفاصل بدن است و نشانه های یخ زدگی آن معمولاً به مرور زمان شدت می یابد. در شانه یخ زده، کپسول مفصل به دلیل ضخیم شدن و سفت شدن، حرکت را محدود کرده و می تواند منجر به ایجاد بافت اسکار شود. در بسیاری از موارد، مقدار مایع سینوویال در مفصل نیز کاهش می یابد. در روند درمان این مشکل، فیزیوتراپی هیوا با ارائه برنامههای تخصصی کششی و تقویتی میتواند نقش مهمی در کاهش درد، افزایش انعطافپذیری و بهبود دامنه حرکتی شانه ایفا کند.شانه یخ زده تعریف و مکانیسم بیماری
شانه یخ زده یا کپسولیت چسبنده (Adhesive Capsulitis)، به وضعیتی گفته می شود که در آن کپسول مفصل شانه سفت، ضخیم و ملتهب می شود. کپسول مفصل، بافتی فیبروز است که استخوان ها، رباط ها و تاندون های شانه را در بر می گیرد. این سفتی منجر به تشکیل نوارهای بافتی غیرطبیعی (چسبندگی) و کاهش مایع سینوویال می گردد. در نتیجه، حرکت مفصل شانه به طرز دردناکی محدود می شود. این بیماری معمولاً در افراد ۴۰ تا ۶۰ ساله و به ویژه در زنان شایع تر است. پیشرفت سندروم شانه یخ زده معمولاً در سه فاز مشخص صورت می گیرد: فاز انجماد (درد و سفتی رو به افزایش)، فاز یخ زدگی (درد کمتر اما سفتی ثابت و شدید) و فاز ذوب شدن (بهبودی تدریجی که ممکن است سال ها به طول انجامد).علت های اصلی و عوامل مؤثر در بروز شانه یخ زده
شانه یخ زده، بیماری پیچیدهای است که علت دقیق آن هنوز به طور کامل مشخص نیست. با این حال، چندین عامل می توانند ریسک ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. یکی از علل اصلی، عدم تحرک شانه به دلیل آسیب، شکستگی، جراحی یا سکته است. سن و جنسیت نیز تأثیر گذارند؛ زنان و افراد بالای ۴۰ سال بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند. دیابت نیز نقش مهمی دارد، زیرا بیماران دیابتی نه تنها بیشتر به شانه یخ زده دچار می شوند، بلکه شدت و مدت این بیماری در آن ها نیز بیشتر است. جالب است بدانید برخی بیماری های خاص مانند پر کاری و کم کاری تیروئید، بیماری های قلبی و عروقی، و پارکینسون نیز می توانند احتمال ابتلا به شانه یخ زده را افزایش دهند.شانه یخزده معمولاً بهطور دقیق یک علت مشخص ندارد، اما عوامل زیر نقش مهمی دارند:
1. بیتحرکی یا محدود شدن حرکت شانه
مهمترین عامل!
-
پس از آسیبدیدگی (مثل شکستگی یا جراحی)
-
پس از سکته یا مشکلاتی که باعث کاهش حرکت میشود
حرکت ندادن شانه → التهاب و سفت شدن تدریجی کپسول مفصلی
2. التهاب و تغییرات بافتی
التهاب در کپسول مفصل موجب:
-
ضخیم شدن بافت
-
ایجاد بافت فیبروتیک (چسبندگی)
-
سفت شدن تدریجی مفصل
3. بیماریها و شرایط زمینهای
برخی بیماریها احتمال بروز شانه یخزده را بالاتر میبرند:
-
دیابت (بسیار شایع؛ خطر تا 3 برابر)
-
کمکاری تیروئید یا پرکاری تیروئید
-
بیماریهای قلبی
-
پارکینسون
4. سن و جنس
-
بیشتر در سن ۴۰ تا ۶۰ سال
-
در خانمها کمی شایعتر
5. آسیب یا التهاب اولیه در شانه
مانند:
-
پارگیهای کوچک تاندونها
-
التهاب تاندون (تندینیت)
-
بورسیت
گاهی این مشکلات باعث درد شده و فرد از حرکت دادن شانه خودداری میکند؛ این عدم حرکت در نهایت باعث یخزدگی میشود.
| عامل خطر | توضیح | درصد شیوع در جمعیت خاص |
|---|---|---|
| دیابت | تغییرات متابولیکی می تواند کپسول مفصل را تحت تأثیر قرار داده و باعث ضخیم شدن آن شود. | ۱۰-۲۰% بیماران دیابتی |
| بیماری های تیروئید | اختلالات هورمونی می تواند منجر به التهاب و سفتی بافت های مفصلی گردد. | تا ۳۰% در بیماران تیروئیدی |
| عدم تحرک طولانی مدت | پس از جراحی، شکستگی یا سکته مغزی، عدم تحرک می تواند کپسول را سفت کند. | بالا در صورت عدم رعایت پروتکل حرکتی |
| سن و جنسیت | بیشتر در زنان ۴۰ تا ۶۰ ساله مشاهده می شود. | ۲ برابر بیشتر در زنان |
علائم شانه یخ زده چیست؟
علائم شانه یخ زده (کپسولیت چسبنده) معمولاً به تدریج ظاهر می شوند و در سه مرحله پیشرفت می کنند. مهم ترین نشانه ها درد مزمن شانه و کاهش شدید دامنه حرکتی هستند.علائم اصلی شانه یخ زده
1. درد شانه
- درد عمیق و مبهم در شانه
- درد هنگام حرکت دادن دست یا حتی در حالت استراحت
- درد شبانه (بسیار شایع)
2. محدودیت شدید حرکت
- مشکل در بالا بردن دست
- سختی در چرخاندن دست به بیرون (مثل باز کردن درِ ماشین)
- ناتوانی در بردن دست پشت خود (مثل بستن سوتین یا گذاشتن کیف در جیب عقب)
- محدودیت هم در حرکات فعال (وقتی خودتان حرکت می دهید) و هم غیرفعال (وقتی کسی شانه تان را حرکت می دهد)
3. سفتی شانه
- احساس خشکی و “قفل شدن” شانه
- دشواری در انجام کارهای روزمره مثل لباس پوشیدن، شانه کردن مو یا برداشتن اشیا از قفسه
مراحل سه گانه علائم
🔹 مرحله اول: مرحله دردناک (3 تا 9 ماه)
- درد شدید
- شروع محدودیت حرکتی
(این مرحله بیشترین حساسیت و ناراحتی را دارد)
🔹 مرحله دوم: مرحله انجماد یا سفتی (4 تا 12 ماه)
- درد کمتر می شود
- سفتی و محدودیت حرکت بیشتر می شود
🔹 مرحله سوم: مرحله بهبود یا ذوب شدن (6 تا 24 ماه)
- دامنه حرکت به تدریج باز می شود
- درد کم یا خفیف است
(به تدریج مفصل نرم تر می شود)
علائمی که معمولاً کمتر دیده می شود
- ضعف عضلانی (به دلیل عدم استفاده، نه آسیب عضله)
- اسپاسم عضلات اطراف شانه
تشخیص شانه یخ زده: از معاینه بالینی تا تصویربرداری
در جدول زیر روش های تشخیص شانه یخ زده از معاینه بالینی تا تصویربرداری به صورت خلاصه و قابل مقایسه آمده است:| مرحله/روش | چه چیزی بررسی می شود؟ | نکات کلیدی در تشخیص | مزایا | محدودیت ها |
| شرح حال (History Taking) | درد، شروع علائم، محدودیت حرکت، سابقه بیماری ها (دیابت، تیروئید)، جراحی یا بی حرکتی شانه | درد تدریجی + بدتر شدن شبانه + سخت شدن حرکت | ساده، سریع، بدون هزینه | تشخیص قطعی نیست |
| معاینه فیزیکی (Physical Exam) | ۱) دامنه حرکت فعال (Active) ۲) دامنه حرکت غیرفعال (Passive) ۳) درد به ویژه در چرخش خارجی | محدودیت شدید در هر دو نوع حرکت نشانه اصلی است | اساس تشخیص، بدون نیاز به ابزار | نیازمند تجربه پزشک |
| آزمون چرخش خارجی (External Rotation Test) | بررسی محدودیت چرخش خارجی بازو | چسبندگی کپسول → محدودیت مشخص چرخش خارجی | حساسیت بالا | اختصاصیت متوسط |
| آزمون Apley Scratch | توانایی بردن دست پشت کمر و پشت گردن | کاهش واضح دامنه حرکتی | ساده و سریع | فقط ارزیابی کیفی |
| رادیوگرافی ساده (X-ray) | شکل استخوان، آرتروز، رسوب کلسیم | معمولاً طبیعی است؛ فقط برای رد علل دیگر | ارزان و در دسترس | شانه یخ زده را مستقیماً نشان نمی دهد |
| سونوگرافی (Ultrasound) | وضعیت تاندون ها، بورس، کپسول | ضخیم شدن جزئی کپسول یا رسوبات، ولی اغلب نرمال | بدون اشعه، ارزان | برای تشخیص اصلی مناسب نیست |
| MRI معمولی | بافت نرم، کپسول، التهاب | ممکن است ضخیم شدن رباط کوراکوهومرال نشان دهد | اطلاعات دقیق | هزینه بالا |
| MRI همراه تزریق (MR-Arthrography) | فضای مفصلی، کپسول، چسبندگی ها | تصویربرداری: کاهش حجم مفصل + ضخیم شدن کپسول | دقیق ترین روش تشخیصی تصویری | تهاجمی، گران |
| تست های آزمایشگاهی (در صورت نیاز) | قند خون، عملکرد تیروئید | برای یافتن عوامل زمینه ای (دیابت، تیروئید) | کمک به علت یابی | تشخیص مستقیم نمی دهد |
فیزیوتراپی و ورزش درمانی
فیزیوتراپی یک جزء حیاتی در برنامه درمانی شانه یخ زده است. این برنامه شامل تمرینات کششی و تقویتی خاص برای بهبود انعطاف پذیری و قدرت مفصل می شود. تمرینات باید به آرامی و با نظارت فیزیوتراپیست انجام شوند. تمرینات تحت نظارت به تدریج دامنه حرکتی را افزایش داده و سفتی را کاهش می دهند. این حرکات باید با دقت و مداومت انجام شوند تا به بهترین نتایج دست یابند. شانه منجمد با صبر و فیزیوتراپی قابل مدیریت است. برخی از حرکات موثر در ورزش درمانی شانه یخ زده عبارتند از:- حرکات پاندولی:با خم شدن به جلو و آزاد کردن دست، آن را به آرامی به صورت دایره ای بچرخانید.
- کشش حوله ای:با کمک یک حوله، دست آسیب دیده را به کمک دست سالم به سمت بالا و پشت بکشید.
- بالا بردن دست با کمک دیوار:دست ها را روی دیوار قرار داده و به آرامی بدن را به سمت بالا و جلو بکشید تا کشش ایجاد شود.
دارودرمانی و تزریقات
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن می توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است تزریق کورتیکواستروئید به داخل مفصل شانه یا کپسول آن را توصیه کند. این تزریقات می توانند به طور موقت درد را تسکین داده و امکان انجام فیزیوتراپی را فراهم آورند. البته، تعداد این تزریقات محدود است و باید با احتیاط و توسط متخصص مثل مرکز فیزیوتراپی در قزوین انجام شوند.روش های مداخله ای و جراحی
در صورتی که درمان های محافظه کارانه پاسخگو نباشند، ممکن است روش های تهاجمی تری مورد نیاز باشد. یکی از این روش ها، دستکاری تحت بیهوشی (Manipulation Under Anesthesia) است. در این روش، پزشک در حالی که بیمار تحت بیهوشی است، شانه را به آرامی در جهت های مختلف حرکت می دهد تا چسبندگی ها را پاره کند. همچنین جراحی آرتروسکوپی کپسولیت چسبنده (Arthroscopic Capsular Release) نیز در موارد خاصی انجام می شود. این عمل با استفاده از ابزارهای کوچک و دوربین، چسبندگی ها و بافت های سفت شده کپسول مفصل را آزاد می کند. در نهایت، اینکه شانه یخ زده چیست و چه علائمی دارد، به ما کمک می کند تا بهترین و موثرترین راه درمان را انتخاب کنیم.
